Quy định về lập danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, các trường hợp không được ghi tên vào danh sách cử tri và quy trình hiệp thương
* Quy định về lập danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân:
Theo Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi 2025):
- Mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên và cấp thẻ cử tri, trừ trường hợp bị tước quyền theo luật.
- Mỗi người chỉ được ghi tên vào một danh sách tại nơi thường trú hoặc tạm trú.
- Người tạm trú, quân nhân, người bị tạm giữ, tạm giam, giáo dục hoặc cai nghiện bắt buộc được ghi tên tại nơi đang cư trú, quản lý theo quy định.
- Công dân từ nước ngoài về trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ có thể được bổ sung vào danh sách.
Theo Điều 30 Luật Bầu cử, không ghi tên đối với:
- Người bị tước quyền bầu cử;
- Người chờ thi hành án tử hình;
- Người chấp hành hình phạt tù không hưởng án treo;
- Người mất năng lực hành vi dân sự.
Nếu trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ được khôi phục quyền hoặc trả tự do thì được bổ sung lại.
UBND cấp xã có thẩm quyển lập danh sách. Danh sách được niêm yết chậm nhất 40 ngày trước ngày bầu cử.
Cử tri có quyền khiếu nại sai sót trong 30 ngày; cơ quan phải giải quyết trong 5 ngày. Cử tri có thể xin giấy chứng nhận để bỏ phiếu ở nơi khác. Tại hướng dẫn tại Công văn số 110/HĐBCQG, Hội đồng bầu cử Quốc gia cho phép cấp Giấy chứng nhận để cử tri tham gia bỏ phiếu ở nơi khác dưới dạng bản điện tử, hiển thị trên ứng dụng VNeID.
* Các trường hợp không được ghi tên vào danh sách cử tri:
Theo Điều 30 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, việc ghi tên, xóa tên hoặc bổ sung tên vào danh sách cử tri phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Trong đó, khoản 1 Điều 30 quy định rõ các trường hợp không được ghi tên vào danh sách cử tri, gồm:
- Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
- Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án;
- Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo;
- Người mất năng lực hành vi dân sự theo xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Những người thuộc các trường hợp nêu trên không được đưa vào danh sách cử tri tại thời điểm lập danh sách.
Tuy nhiên, khoản 2 Điều 30 cũng quy định: Nếu trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, người thuộc các trường hợp này được khôi phục quyền bầu cử, được trả lại tự do hoặc được xác nhận không còn mất năng lực hành vi dân sự, thì sẽ được bổ sung vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri theo quy định tại Điều 29 của Luật này.
Ngoài các trường hợp bị hạn chế theo quy định nêu trên, mọi công dân đủ điều kiện theo luật định đều được ghi tên vào danh sách cử tri để thực hiện quyền bầu cử của mình.
* Quy trình hiệp thương, lập danh sách ứng cử viên:
Việc hiệp thương do Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp chủ trì, thực hiện qua ba vòng theo Điều 50, Điều 53 và Điều 56 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025).
Hiệp thương lần thứ nhất: Thỏa thuận về cơ cấu, thành phần, số lượng người được giới thiệu ứng cử;
Hiệp thương lần thứ hai: Lập danh sách sơ bộ;
Hiệp thương lần thứ ba: Lập danh sách chính thức người đủ tiêu chuẩn ứng cử.
Theo khoản 2 Điều 58 (đã được sửa đổi bởi Luật số 83/2025/QH15), chậm nhất 17 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban bầu cử phải lập và công bố danh sách chính thức những người ứng cử theo từng đơn vị bầu cử.